Siódma edycja kampanii „Zobacz, czym oddychasz” Polskiego Alarmu Smogowego dobiegła końca, ale jej finał przyniósł niepokojące wnioski dotyczące realizacji programu „Czyste Powietrze”. Dwadzieścia organizacji pozarządowych wraz z Polskim Alarmem Smogowym (PAS) wystosowało dramatyczny apel do premiera Donalda Tuska o natychmiastową interwencję w sprawie kluczowego programu termomodernizacyjnego.
Dramatyczny spadek zainteresowania programem
Dane dotyczące realizacji programu „Czyste Powietrze” budzą poważne obawy środowisk zajmujących się ochroną środowiska. W 2025 roku do programu wpłynęło zaledwie 55 tysięcy wniosków – to prawie pięciokrotnie mniej niż w 2024 roku i blisko czterokrotnie mniej w porównaniu do 2023 roku.
Autorzy apelu wskazują, że przy obecnym tempie realizacji, główny cel programu – modernizacja 2,5 miliona domów – zostanie osiągnięty dopiero za około 40 lat. To znacznie odbiega od pierwotnych założeń i zapowiedzi władz dotyczących „termomodernizacji na wielką skalę”.
Główne problemy programu według organizacji
Sygnatariusze apelu zidentyfikowali kilka kluczowych problemów, które przyczyniły się do kryzysu programu:
- Przerost biurokracji – skomplikowane procedury zniechęcają potencjalnych beneficjentów
- Niewydolna obsługa – beneficjenci borykają się z problemami w komunikacji z instytucjami
- Wykluczenie społeczne – osoby o niższych dochodach są praktycznie wykluczone z programu
- Utrata zaufania – drastyczny spadek zaufania wśród obywateli, przedsiębiorców i samorządów
„Niestety zamiast wielkiej skali mamy poważny kryzys i zapaść w liczbie składanych wniosków w programie 'Czyste Powietrze'” – powiedział Andrzej Guła, prezes Polskiego Alarmu Smogowego.
Bezpieczeństwo energetyczne na szali
Organizacje podkreślają, że termomodernizacja to nie tylko kwestia ekologii, ale przede wszystkim bezpieczeństwa energetycznego kraju. Poprawa efektywności energetycznej budynków prowadzi do zmniejszenia zależności Polski od importu paliw – węgla, gazu i biomasy.
„Rządzący niestety wciąż nie dostrzegają, że poprawa efektywności energetycznej budynków prowadzi do zmniejszenia uzależnienia od importowanych paliw i dlatego powinna być traktowana przez rząd priorytetowo” – zaznaczył Andrzej Guła.
Prezes PAS dodał również, że „nie chodzi tu o żadną 'zieloną ideologię’ tylko o czyste powietrze, bezpieczeństwo energetyczne i niższe rachunki gospodarstw domowych za ogrzewanie”.
Kampania edukacyjna „Zobacz, czym oddychasz”
Siódma edycja kampanii „Zobacz, czym oddychasz” objęła 28 miast i wsi w 12 województwach. Instalacje mobilnych płuc pojawiły się przede wszystkim w gminach, gdzie nie prowadzi się regularnych pomiarów jakości powietrza.
Dwumetrowy model ludzkich płuc „oddycha” przez wentylatory, pochłaniając zanieczyszczenia z powietrza. Zanieczyszczenia osiadają na białej materii pokrywającej płuca, które – w zależności od poziomu skażenia – przybierają grafitowy, a nawet czarny kolor. W ciągu siedmiu edycji kampania odwiedziła już ponad 200 miejscowości.
Wsparcie środowisk medycznych i naukowych
W tej edycji kampanii Polski Alarm Smogowy zaprosił do współpracy środowiska naukowe i lekarskie. Wśród ambasadorów znaleźli się m.in.:
- dr n. med. Katarzyna Musioł – specjalistka chorób dziecięcych, onkolog i hematolog dziecięcy
- dr n. med. Piotr Dąbrowiecki – specjalista chorób wewnętrznych, alergolog
- dr hab. n. med. Michał Krzyżanowski – epidemiolog środowiskowy
- prof. dr hab. Bolesław Samoliński – specjalista zdrowia publicznego, alergolog, otorynolaryngolog
Szeroka koalicja organizacji za reformami
Apel do premiera podpisało 21 organizacji, w tym między innymi: Fundacja Greenpeace Polska, Fundacja Rodzice dla Klimatu, Instytut Ekonomii Środowiska, Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki czy Europejskie Centrum Czystego Powietrza. Ta szeroka koalicja pokazuje skalę problemu i jednomyślność środowisk w ocenie sytuacji programu.
Organizacje podkreślają, że inwestycja w termomodernizację budynków to inwestycja w czyste powietrze i bezpieczeństwo energetyczne kraju, zmniejszająca zależność Polski od importu paliw. Kluczowe jest teraz, czy władze odpowiedzą na ten apel konkretnymi działaniami naprawczymi.
