Wiosna to dla wielu gatunków płazów czas intensywnej wędrówki – kierują się wówczas ku zbiornikom wodnym, gdzie odbywają gody i składają skrzek. Niestety, droga ta coraz częściej prowadzi przez ruchliwe ulice i tereny zurbanizowane, co dramatycznie zwiększa ryzyko śmiertelności tych zwierząt. W Warszawie postanowiono temu zaradzić, uruchamiając pilotażową akcję ochrony płazów w ramach programu Zielony Wolontariat.
Skąd pomysł na akcję i kto ją zorganizował?
Inicjatywa wyszła od Zarządu Zieleni m.st. Warszawy (ZZW), który działał w ścisłej współpracy z Urzędem Dzielnicy Mokotów. Całe przedsięwzięcie zostało przeprowadzone za zgodą Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska – na podstawie zezwolenia na odstępstwa od zakazów dotyczących gatunków objętych ochroną. To istotny aspekt formalny, gdyż zarówno ropucha szara, jak i traszka zwyczajna są w Polsce objęte ochroną gatunkową i jakiekolwiek działania wymagające ich chwytania muszą być odpowiednio usankcjonowane prawnie.
Akcja wpisała się w szerszą strategię Warszawy na rzecz ochrony bioróżnorodności w granicach miasta. Stołeczny magistrat od kilku lat intensyfikuje działania ekologiczne – od tworzenia łąk kwietnych po budowę domków dla owadów – a ochrona płazów staje się kolejnym ważnym elementem tej układanki.
Gdzie i jak przebiegała akcja?
Działania ochronne skupiły się na odcinku ulicy Piaseczyńskiej, prowadzącej pomiędzy Rodzinnymi Ogródkami Działkowymi a Parkiem Arkadia. To właśnie tędy co roku wczesną wiosną przemierzają setki płazów zmierzających do kanału i stawów w Parku Arkadia, gdzie odbywa się rozród. Droga przez jezdnię bez odpowiedniego zabezpieczenia oznacza dla wielu z nich śmierć pod kołami pojazdów.
W ramach akcji wzdłuż wspomnianego odcinka ustawiono płotek herpetologiczny – specjalną, niską barierę kierującą płazy w stronę przygotowanych pułapek (wiader wkopanych w ziemię). Rozwiązanie to jest od lat stosowane przez herpetologów i organizacje przyrodnicze na całym świecie jako skuteczna metoda ochrony migrujących płazów.
Akcja trwała od 20 marca do 16 kwietnia 2026 roku. Przez niemal cztery tygodnie jedenastu wolontariuszy pełniło dyżury dwa razy dziennie – wcześnie rano i późnym wieczorem, czyli w porach, gdy płazy są najaktywniejsze. Na każdym dyżurze sprawdzano pułapki, ostrożnie wyjmowano schwytane zwierzęta i przenoszono je przez jezdnię w bezpieczne miejsce w pobliżu zbiorników wodnych.
Wyniki – ile płazów udało się uratować?
Bilans akcji jest imponujący, zważywszy na pilotażowy charakter przedsięwzięcia:
- łącznie przeniesiono ponad 200 płazów,
- w tym ponad 120 ropuch szarych (Bufo bufo),
- oraz około 80 traszek zwyczajnych (Lissotriton vulgaris).
Liczba ta może wydawać się niewielka w skali ogólnopolskiej, jednak dla lokalnej populacji płazów w Parku Arkadia i okolicach może mieć kluczowe znaczenie. Każde ocalone zwierzę to potencjalny sukces rozrodczy – i wzmocnienie lokalnego ekosystemu.
Wolontariusze – przeszkoleni i zaangażowani
Kluczową rolę w akcji odegrali wolontariusze rekrutowani w ramach programu Zielony Wolontariat. Przed rozpoczęciem dyżurów przeszli szkolenie przeprowadzone przez specjalistów ds. różnorodności biologicznej Zarządu Zieleni m.st. Warszawy. Dzięki temu wiedzieli, jak bezpiecznie obchodzić się z płazami, jak prawidłowo obsługiwać pułapki herpetologiczne i jak minimalizować stres zwierząt podczas przenoszenia.
Zaangażowanie wolontariuszy to nie tylko praktyczna pomoc – to również budowanie świadomości ekologicznej wśród mieszkańców. Osoby biorące udział w akcji stają się naturalnymi ambasadorami ochrony przyrody w swoich społecznościach.
Dlaczego płazy są zagrożone – nie tylko w Warszawie?
Jak podkreślił Urząd m.st. Warszawy, płazom zagrażają zarówno globalne zmiany klimatu, jak i bezpośrednia działalność człowieka. Na poziomie lokalnym kluczowe problemy to:
- fragmentacja siedlisk – drogi, ogrodzenia i zabudowa przecinają tradycyjne szlaki migracyjne,
- zanikanie zbiorników wodnych – osuszanie stawów, bagien i mokradeł eliminuje miejsca rozrodu,
- zanieczyszczenie wód – pestycydy i inne substancje chemiczne wpływają toksycznie na wrażliwą skórę płazów,
- ruch drogowy – szczególnie śmiercionośny w okresie wiosennych migracji,
- choroby – m.in. chytridiomikoza, grzybica atakująca skórę płazów, która na świecie doprowadziła do wyginięcia dziesiątek gatunków.
W skali globalnej płazy należą do najszybciej wymierających grup kręgowców. Według danych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) zagrożona jest niemal co trzecia znana nauce ich gatunek. Polska nie jest tu wyjątkiem – populacje żab trawnych, ropuch i traszek kurczą się w zastraszającym tempie, co potwierdzają obserwacje przyrodników z całego kraju.
Polska na tle Europy – jak chronimy płazy?
Ochrona płazów podczas migracji to praktyka stosowana w wielu krajach europejskich od dekad. W Niemczech czy Holandii systemy płotków herpetologicznych i podziemnych tuneli dla płazów są standardem przy modernizacji dróg w pobliżu obszarów przyrodniczo cennych. W Polsce tego rodzaju infrastruktura wciąż należy do rzadkości, choć stopniowo rośnie świadomość problemu – zarówno wśród zarządców dróg, jak i samorządów.
Warszawska akcja wpisuje się w pozytywny trend: coraz więcej polskich miast i gmin decyduje się na aktywne działania na rzecz ochrony herpetofauny. Podobne inicjatywy odnotowano m.in. w Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu, gdzie lokalne organizacje przyrodnicze organizują patrole wolontariackie w sezonie migracyjnym.
Co możemy zrobić sami?
Warszawski magistrat apeluje o ostrożność do wszystkich mieszkańców – nie tylko stolicy. Każdy z nas może przyczynić się do ochrony płazów:
- Zwalniaj na drogach w pobliżu zbiorników wodnych, szczególnie wczesną wiosną (marzec–kwiecień) i wieczorami.
- Jeśli znajdziesz płaza na jezdni, możesz ostrożnie przenieść go na pobocze – w kierunku, w którym zmierzał.
- W ogrodzie zostaw skrawek nieuporządkowanej przestrzeni – sterta kamieni czy liści to doskonała kryjówka dla płazów.
- Unikaj stosowania pestycydów i środków chemicznych w pobliżu oczek wodnych i mokradeł.
- Angażuj się w lokalne inicjatywy wolontariackie – takie jak ta warszawska.
Podsumowanie – pilotaż z potencjałem na przyszłość
Pilotażowa akcja ochrony płazów w Warszawie udowodniła, że nawet niewielki zespół zaangażowanych wolontariuszy może realnie wpłynąć na losy lokalnej populacji dzikich zwierząt. Ponad 200 uratowanych ropuch i traszek to wynik, który napawa optymizmem i daje nadzieję, że inicjatywa wyjdzie poza fazę pilotażu i zostanie wpisana na stałe w kalendarz działań ekologicznych stolicy. Życzymy kolejnych udanych sezonów – i coraz więcej miast, które pójdą śladem Warszawy.
