Brytyjscy badacze z czasopisma Journal of Advances in Modeling Earth Systems przedstawili przełomowe wyniki dotyczące wpływu ruchu drogowego na miejską wyspę ciepła. Po raz pierwszy udało im się stworzyć precyzyjny model uwzględniający ciepło generowane przez pojazdy w zaawansowanych modelach klimatycznych.
Ukryte źródło ciepła w miastach
Dotychczasowe badania nad miejską wyspą ciepła koncentrowały się przede wszystkim na:
- Wpływie budynków i ich materiałów
- Rodzaju powierzchni miejskich
- Sposobie zagospodarowania terenu
- Braku obszarów zielonych
Jak podkreśla dr Zhonghua Zheng, jeden z autorów badania, bezpośrednie ciepło emitowane przez pojazdy było w dużej mierze pomijane w analizach klimatycznych. Tymczasem każdy pojazd generuje ciepło poprzez:
- Pracę silnika spalinowego
- Tarcie hamulców podczas zatrzymywania
- Gorące gazy wydechowe
- Opory aerodynamiczne
Nowy model, oparty na Community Earth System Model (CESM), pozwala analizować, jak to ciepło oddziałuje na całe otoczenie – od nawierzchni ulic, przez ściany budynków, aż po warstwy powietrza nad miastem.
Konkretne wyniki z brytyjskich miast
Badania przeprowadzone w Manchesterze i Tuluzie, oparte na danych z Transport for Greater Manchester oraz otwartych zbiorach danych transportowych, przyniosły jednoznaczne rezultaty:
W Manchesterze ruch drogowy podnosi temperaturę powietrza średnio o 0,16°C latem i nawet o 0,35°C zimą
Choć liczby te mogą wydawać się niewielkie, ich znaczenie wzrasta dramatycznie podczas ekstremalnych zjawisk pogodowych. Podczas fali upałów w Wielkiej Brytanii w 2022 roku dodatkowe ciepło z transportu zwiększyło stres cieplny mieszkańców i przyczyniło się do problemów zdrowotnych.
Efekt ten nie ogranicza się tylko do przestrzeni zewnętrznej. Ciepło emitowane na poziomie ulic przenika do wnętrz budynków, zwiększając zapotrzebowanie na klimatyzację. W konsekwencji rośnie zużycie energii, co prowadzi do większych emisji gazów cieplarnianych – tworząc niebezpieczne błędne koło.
Wyzwania dla polskich miast
Problem wpływu transportu na miejską wyspę ciepła jest szczególnie widoczny w polskich aglomeracjach. W Warszawie, Krakowie czy Wrocławiu intensywny ruch samochodowy nakłada się na efekt gęstej zabudowy i ograniczonej wentylacji miejskiej.
Polskie miasta borykają się z dodatkowymi wyzwaniami:
- Wysokim udziałem starych, mniej efektywnych pojazdów
- Intensywnym ruchem tranzytowym
- Ograniczoną infrastrukturą dla transportu publicznego
- Brakiem stref czystego transportu
Transport przyszłości jako narzędzie walki z ociepleniem
Nowatorski model brytyjskich naukowców umożliwia symulowanie wpływu różnych typów pojazdów na bilans cieplny miasta. To otwiera nowe możliwości dla planowania polityki transportowej w kontekście adaptacji do zmian klimatu.
Jak podkreśla Yuan Sun, współautor badania, uwzględnienie systemów transportowych w strategiach klimatycznych jest kluczowe dla skutecznego ograniczania skutków ocieplenia w miastach.
Najefektywniejsze działania to:
- Elektromobilność – pojazdy elektryczne generują znacznie mniej ciepła odpadowego
- Transport publiczny – zmniejszenie liczby pojazdów indywidualnych na kilometr kwadratowy
- Strefy czystego transportu – ograniczenie ruchu w centrach miast
- Infrastruktura rowerowa – promowanie transportu nieemisyjnego
Nowy kierunek dla polskich samorządów
Wyniki badań to wyraźny sygnał dla polskich władz lokalnych, że działania na rzecz klimatu powinny wykraczać poza tradycyjne podejście. Oprócz zazieleniania przestrzeni czy poprawy efektywności energetycznej budynków, kluczowa staje się przemyślana reorganizacja systemów transportowych.
Inwestycje w nowoczesny transport zbiorowy, rozwój infrastruktury dla pojazdów elektrycznych czy tworzenie stref ograniczonego ruchu mogą stać się istotnym elementem walki z miejską wyspą ciepła.
W obliczu rosnących temperatur i coraz częstszych fal upałów w Polsce, zrozumienie wszystkich źródeł ciepła w miastach – także tych mniej oczywistych – staje się kluczowe dla budowania odpornych i zrównoważonych przestrzeni miejskich.
