Powodzie błyskawiczne stanowią coraz większe zagrożenie w Polsce, szczególnie dla małych rzek i strumieni, które nie są objęte standardowym monitoringiem. Odpowiedzią na ten problem jest projekt FLOPRES – innowacyjny system ostrzegania, który może zrewolucjonizować sposób przewidywania lokalnych powodzi.
Luki w obecnym systemie monitoringu
Podczas powodzi w Polsce w 2024 roku regularnie korzystano z wykresów pokazujących poziom wody na głównych rzekach. Problem polega jednak na tym, że obecny system monitoringu obejmuje przede wszystkim największe rzeki kraju, podczas gdy powodzie błyskawiczne dotyczą głównie mniejszych cieków wodnych.
„Powodzie błyskawiczne często dotyczą mniejszych cieków wodnych, które natychmiastowo reagują na silne, lokalne opady” – wyjaśnia dr Marta Kopeć z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego.
Charakterystyka systemu FLOPRES
Projekt FLOPRES (Flash Flood Prediction and Prevention System) wypełni istniejące luki poprzez:
- Instalację ponad 200 czujników na małych rzekach
- Objęcie trzech obszarów pilotażowych w Polsce i trzech w Słowacji
- Uwzględnienie wielu dotychczas pomijanych parametrów
- Dostarczanie prognoz z rozdzielczością nawet do 1,5 km
W Polsce system obejmie rzeki w województwie małopolskim: Garliczkę (8 km), Bibiczkankę (8 km) i Roztoczankę (9,5 km). Dwie ostatnie to dopływy Prądnika, który regularnie wylewa podczas powodzi błyskawicznych w okolicach Krakowa.
Technologia kosmiczna na Ziemi
Kluczowym elementem systemu są zaawansowane czujniki wykorzystujące technologię pierwotnie stworzoną dla misji kosmicznych. Firma GoSpace zaadaptowała swoje rozwiązania, tworząc urządzenia o następujących cechach:
- Łączność GSM i satelitarna
- Bateria wystarczająca na 10 lat pracy
- Kompaktowe wymiary (wielkość kubka)
- Nieinwazyjna instalacja bez skomplikowanych procedur
- Możliwość montażu w trudno dostępnych miejscach
Precyzyjne ostrzegania dla mieszkańców
System będzie dostarczać dwa rodzaje prognoz:
- Krótkoterminowe – z wyprzedzeniem do kilku godzin
- Długoterminowe – sięgające do trzech dni
„W trakcie spotkań mieszkańcy mówili, że dla nich bardzo istotne jest otrzymanie informacji przynajmniej z 12-godzinnym wyprzedzeniem. Chcą wiedzieć, czy przed wyjściem do pracy powinni przestawić samochód” – wspomina Magdalena Mozga, menadżer projektu.
W przeciwieństwie do ogólnych komunikatów RCB, informacje będą precyzyjnie dopasowane do konkretnych lokalizacji, co pozwoli uniknąć przeciążania mieszkańców niepotrzebnymi alarmami.
Narzędzie planowania przestrzennego
FLOPRES to nie tylko system ostrzegania, ale także kompleksowa usługa oceny ryzyka powodziowego. Dr Kopeć wyjaśnia: „Jeżeli gmina chce sprzedać zielony teren pod inwestycję, nasza analiza wykaże, czy wycięcie lasu i zabudowanie go spowoduje wzrost lokalnego zagrożenia powodziowego”.
To narzędzie pomoże:
- Jednostkom samorządu terytorialnego w racjonalnym planowaniu przestrzeni
- Przedsiębiorcom w ocenie ryzyka inwestycji
- Zwolennnikom rozwiązań opartych na naturze w argumentowaniu przeciwko szkodliwym inwestycjom
Komercyjna przyszłość projektu
System ostrzegania ma być uruchomiony jesienią jako usługa publiczna zintegrowana z innymi systemami ostrzegania. Komponent oceny ryzyka będzie jednak usługą komercyjną, co ma zapewnić projektu długoterminową stabilność finansową.
Konsorcjum tworzą: spółka METEO (Uniwersytet Warszawski), Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego oraz słowackie firmy Esprit, GoSpace i Kraj Preszowski.
Projekt realizowany jest przy dofinansowaniu z programu LIFE Unii Europejskiej oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Całkowity koszt wynosi 3,2 mln euro.
Jeśli FLOPRES zda egzamin na obszarach pilotażowych, możliwe jest jego rozszerzenie na inne części Polski i świata, co może znacząco poprawić bezpieczeństwo mieszkańców zagrożonych obszarów.
