Nowelizacja Prawa energetycznego, którą Prezydent podpisał 2 kwietnia 2026 roku, wprowadza rewolucyjne zmiany w procesie przyłączania instalacji do sieci energetycznej. Głównym celem reformy jest walka z praktyką spekulacyjnego blokowania mocy przyłączeniowych przez podmioty, które nie zamierzają realizować rzeczywistych inwestycji. Jednak jak ostrzegają eksperci, nowe przepisy mogą przynieść więcej problemów niż korzyści.
Problem spekulacyjnego blokowania sieci
Dotychczasowy system umożliwiał podmiotom pozyskiwanie warunków przyłączenia w celach czysto spekulacyjnych. Firmy uzyskiwały warunki nie po to, aby zrealizować inwestycję, lecz aby następnie sprzedać je rzeczywistym inwestorom za znacznie wyższą cenę. Praktyka ta skutecznie blokowała dostęp do sieci dla podmiotów faktycznie planujących budowę instalacji energetycznych, szczególnie farm fotowoltaicznych i wiatrowych.
W Polsce problem ten nabrał szczególnej ostrości w ostatnich latach, gdy boom na odnawialne źródła energii doprowadził do sytuacji, w której wiele atrakcyjnych lokalizacji było „zajętych” przez spekulantów. Ministerstwo Klimatu i Środowiska szacuje, że nawet 40% wydanych warunków przyłączenia nigdy nie zostało zrealizowanych.
Kamienie milowe jako nowe narzędzie kontroli
Nowelizacja wprowadza system tzw. kamieni milowych, które mają weryfikować rzeczywisty postęp inwestycji. Kluczowym wymogiem jest przedstawienie przez inwestora pozwolenia na budowę w określonym terminie:
- 24 miesiące dla magazynów energii
- Do 60 miesięcy dla zasilania sieci trakcyjnej
- Różne terminy dla innych typów instalacji o napięciu powyżej 1kV
Brak realizacji kamienia milowego oznacza automatyczne wygaśnięcie umowy przyłączeniowej z mocy prawa. To rozwiązanie, choć pozornie proste, budzi poważne wątpliwości prawników specjalizujących się w prawie energetycznym.
Wyjątki pełne pułapek interpretacyjnych
Ustawodawca przewidział możliwość uniknięcia automatycznego wygaśnięcia umowy w przypadku „okoliczności niezależnych od inwestora”, w tym przewlekłości postępowań administracyjnych. Warunkiem jest jednak dochowanie przez inwestora „należytej staranności” w zakresie terminowego składania wniosków i uzupełnień.
Jak wskazuje radca prawny Przemysław Mazur z kancelarii Romanowski i Wspólnicy, ocena tych okoliczności ma charakter w znacznej mierze uznaniowy. W praktyce oznacza to, że każdy przypadek opóźnienia w uzyskaniu pozwoleń na budowę może stać się przedmiotem skomplikowanego sporu, w centrum którego znajdzie się ocena zachowania inwestora w procesie administracyjnym.
Automatyczne wygaśnięcie umów – bomba zegarowa
Najbardziej kontrowersyjnym elementem nowelizacji jest mechanizm automatycznego wygaśnięcia umów z mocy prawa. Skutek ten następuje bez względu na wolę stron i może zostać podniesiony przez każdą ze stron w dowolnym momencie, nawet na bardzo zaawansowanym etapie realizacji inwestycji.
„Taki stan rzeczy podważa podstawową funkcję umowy przyłączeniowej jako stabilnej podstawy realizacji inwestycji infrastrukturalnej”
Eksperci wskazują, że znacznie bardziej racjonalnym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie prawa wypowiedzenia umowy przez operatora, poprzedzone wyznaczeniem dodatkowego terminu na wykonanie obowiązków. Taki model zachowywałby równowagę między interesami stron i eliminował pole do sporów interpretacyjnych.
Problematyczne przepisy przejściowe
Szczególnie skomplikowana sytuacja dotyczy inwestorów, którzy uzyskali warunki przyłączenia przed wejściem w życie nowelizacji, ale jeszcze nie zawarli umowy przyłączeniowej. Muszą oni złożyć zabezpieczenie w terminie 14 dni od zawarcia umowy, a w przypadku niedotrzymania tego terminu „warunki przyłączenia tracą ważność”.
Problem polega na tym, że po zawarciu umowy przyłączeniowej to właśnie ona, a nie warunki, reguluje prawa i obowiązki stron. Wygaśnięcie warunków po zawarciu umowy tworzy sytuację prawną o niejasnych konsekwencjach, co może prowadzić do sporów o to, czy umowa nadal obowiązuje.
Wpływ na finansowanie projektów energetycznych
Niepewność prawna związana z nowymi przepisami ma bezpośredni wpływ na możliwości finansowania projektów energetycznych. Banki i inne instytucje finansujące wymagają przewidywalnych ram prawnych i minimalizacji ryzyk regulacyjnych. Niejasne przepisy i mechanizm automatycznego wygaśnięcia umów znacząco utrudniają ocenę ryzyka inwestycyjnego.
W efekcie inwestorzy mogą napotkać trudności w pozyskaniu finansowania, a koszt kapitału dla projektów energetycznych może wzrosnąć. To stoi w sprzeczności z celami polskiej transformacji energetycznej, która wymaga dynamicznego rozwoju nowych mocy wytwórczych w odnawialnych źródłach energii.
Potrzeba zmian w regulacji
Choć cel nowelizacji – uporządkowanie rynku przyłączeń i eliminacja praktyk spekulacyjnych – jest słuszny, obecny kształt przepisów może przynieść efekt odwrotny do zamierzonego. Zamiast stabilizować proces inwestycyjny, nowa regulacja wprowadza niepewność i zwiększa ryzyko prawne.
Eksperci postulują ponowne przemyślenie przyjętej konstrukcji w kierunku rozwiązań bardziej elastycznych, przewidywalnych i lepiej dostosowanych do realiów projektów infrastrukturalnych. W przeciwnym razie nowelizacja może nie tylko nie rozwiązać problemu blokowania mocy, ale dodatkowo sparaliżować rozwój sektora odnawialnych źródeł energii w Polsce.
