Nagroda Goldmana, uznawana powszechnie za ekologiczny odpowiednik Nagrody Nobla, trafiła w 2026 roku w ręce sześciu wyjątkowych kobiet. Każda z nich – działając na poziomie lokalnym lub regionalnym – osiągnęła wymierne efekty w walce o środowisko naturalne. Tegoroczna edycja pokazuje, że obywatelski aktywizm i determinacja jednostek mogą zmienić kierunek polityki klimatycznej całych państw, a nawet wpłynąć na decyzje globalnych korporacji.
Sarah Finch – precedens prawny, który zatrzymał emisje w Wielkiej Brytanii
Najbardziej rezonującym w europejskim kontekście przypadkiem jest historia Sarah Finch z Wielkiej Brytanii. Jej wieloletnia kampania doprowadziła do przełomowego orzeczenia brytyjskiego Sądu Najwyższego, które ustanowiło nowy precedens prawny w obszarze oceny emisji gazów cieplarnianych przy wydawaniu zezwoleń na inwestycje związane z paliwami kopalnymi.
Skutki tego wyroku są odczuwalne do dziś – orzeczenie zostało przywołane w decyzjach blokujących:
- nowe koncesje na wydobycie ropy naftowej na Morzu Północnym,
- otwarcie pierwszej od 30 lat głębinowej kopalni węgla kamiennego w Wielkiej Brytanii,
- plany budowy wielkoprzemysłowych ferm hodowlanych.
To przykład, jak jeden precedens sądowy może działać jak efekt domina – blokując kolejne inwestycje szkodliwe dla klimatu bez konieczności prowadzenia osobnych batalii prawnych dla każdego projektu. W polskim kontekście warto przypomnieć, że podobne mechanizmy prawne – odwołanie do oceny oddziaływania na środowisko uwzględniającej emisje CO₂ – są coraz częściej stosowane przez organizacje ekologiczne takie jak ClientEarth, które aktywnie działają również w Polsce.
Iroro Tanshi – ochrona zagrożonych nietoperzy w Nigerii
Iroro Tanshi to nigeryjska ekolog i badaczka, która zorganizowała oddolną kampanię na rzecz ochrony zagrożonych gatunków nietoperzy. Jej działania skupiły się na ograniczeniu pożarów wywołanych przez człowieka – głównego czynnika niszczącego siedliska tych zwierząt. Kluczem do sukcesu było zaangażowanie lokalnych społeczności, które zrozumiały, jak wielką rolę odgrywają nietoperze w lokalnym ekosystemie jako zapylacze i kontrolery populacji owadów.
Borim Kim – pierwsza wygrana klimatyczna młodzieży w Azji
Południowokoreańska aktywistka Borim Kim przeszła do historii jako współorganizatorka pierwszego w Azji skutecznego pozwu klimatycznego prowadzonego przez młodzież. Sąd uznał, że polityka klimatyczna rządu koreańskiego narusza prawa przyszłych pokoleń. To orzeczenie otwiera nowe możliwości prawne dla młodych aktywistów na całym kontynencie azjatyckim i wpisuje się w globalny trend tzw. klimatycznego litigacji – sądowego egzekwowania zobowiązań klimatycznych od rządów.
Warto zaznaczyć, że podobne sprawy toczą się również w Europie. W Polsce organizacje pozarządowe coraz odważniej sięgają po narzędzia prawne, by wymuszać na administracji publicznej realne działania na rzecz redukcji emisji.
Alannah Acaq Hurley – obrona Bristol Bay przed największą odkrywką w Ameryce
Alannah Acaq Hurley, liderka społeczności rdzennych Yup’ik na Alasce, stanęła na czele kampanii przeciwko planowanej kopalni odkrywkowej w rejonie Bristol Bay. Inwestycja miałaby być największą tego typu kopalnią w całej Ameryce Północnej i bezpośrednio zagrażała jednemu z ostatnich dzikich obszarów łososiowych na świecie – fundamentowi zarówno ekosystemu, jak i tradycyjnego sposobu życia rdzennej ludności. Dzięki konsekwentnym działaniom projekt został zablokowany.
Yuvelis Morales Blanco – zatrzymanie frakingu w Kolumbii
Kolumbijska aktywistka Yuvelis Morales Blanco zmobilizowała swoją społeczność afro-descendentną w Puerto Wilches do sprzeciwu wobec dwóch projektów wiertniczych, które miały otworzyć drogę do komercyjnego frakingu w Kolumbii. Jej działania, łączące lokalne zaangażowanie z naciskiem na szczeblu krajowym, przyniosły skutek – projekty zostały zablokowane, a Kolumbia uniknęła wprowadzenia technologii, która budzi poważne kontrowersje środowiskowe na całym świecie.
Theonila Roka Matbob – Rio Tinto odpowiada za szkody w Papui-Nowej Gwinei
Najbardziej przełomowe w wymiarze korporacyjnej odpowiedzialności osiągnięcie należy do Theonili Roki Matbob z Papui-Nowej Gwinei. Jej wieloletnia kampania doprowadziła do podpisania przez Rio Tinto – drugą co do wielkości firmę wydobywczą na świecie – wiążącego porozumienia dotyczącego naprawienia szkód wyrządzonych przez kopalnię Panguna. To rzadki przykład, gdy gigant wydobywczy zostaje pociągnięty do realnej odpowiedzialności za dewastację środowiska i lokalnych społeczności.
Co oznacza Nagroda Goldmana i dlaczego warto ją śledzić?
Nagroda Goldmana przyznawana jest corocznie od 1990 roku przez Goldman Environmental Foundation z San Francisco. Wyróżnienie trafia do tzw. grassroots activists – aktywistów działających na poziomie lokalnym i regionalnym, których praca przynosi wymierny, trwały efekt dla środowiska. Nagroda składa się z wyróżnienia finansowego oraz globalnego rozgłosu, który pomaga laureatom kontynuować ich działania.
Tegoroczna edycja po raz kolejny pokazuje kilka ważnych trendów:
- Rosnąca rola litigacji klimatycznej – pozwy sądowe stają się jednym z najskuteczniejszych narzędzi walki z inwestycjami szkodliwymi dla klimatu.
- Siła społeczności rdzennych i lokalnych – to właśnie one stoją na pierwszej linii obrony ekosystemów i coraz skuteczniej wykorzystują narzędzia prawne oraz medialne.
- Aktywizm młodzieżowy – pokolenie Z nie tylko protestuje na ulicach, ale wygrywa w sądach.
Polska perspektywa – co możemy wyciągnąć z tych historii?
Przypadki opisane w kontekście Nagrody Goldmana 2026 nie są oderwane od polskiej rzeczywistości. W Polsce trwa dyskusja o przyszłości górnictwa węglowego, planowaniu przestrzennym uwzględniającym ochronę środowiska oraz roli obywateli w procesach decyzyjnych dotyczących inwestycji infrastrukturalnych. Sprawa Sarah Finch, która zatrzymała kopalnię węgla w Wielkiej Brytanii poprzez argument o konieczności uwzględnienia emisji CO₂ w ocenie oddziaływania na środowisko, jest szczególnie aktualnym wzorcem dla polskich organizacji ekologicznych.
Warto też zwrócić uwagę na rosnące znaczenie partycypacji społecznej – tam, gdzie instytucje zawodzą, obywatele coraz skuteczniej biorą sprawy w swoje ręce. I jak pokazują tegoroczne laureatki Nagrody Goldmana – często wygrywają.
