Problem smogu w Polsce to już nie tylko wyzwanie wielkich metropolii. Na pierwszej linii walki z zanieczyszczonym powietrzem stoją dziś setki mniejszych miast i tysiące wiejskich gmin, które mimo ograniczonych zasobów znajdują własne, skuteczne sposoby na poprawę jakości powietrza. Ich doświadczenia zostały zebrane w publikacji 'Kronika czystego powietrza’ przygotowanej przez Szkołę Liderstwa.
Innowacyjne podejścia do walki ze smogiem
Każdy samorząd ma swój unikalny sposób na walkę z zanieczyszczeniami. Marki wprowadził antysmogowego drona do monitorowania jakości powietrza, podczas gdy Sędziejowice postawiły na bezpośredni kontakt z mieszkańcami – współpracownicy samorządu odwiedzają domy i rozmawiają o problemie smogu twarzą w twarz.
Ełk opracował filozofię 'czysto powietrznego kaizen’ – systematycznych, małych kroków prowadzących do poprawy jakości powietrza. Z kolei Dzierzgoń postawił sobie konkretny, ambitny cel: 'Zero kopciuchów do 2030 roku’.
Różnorodność rozwiązań w różnych regionach
W publikacji swoje doświadczenia dzielą samorządowcy z jedenastu miejscowości różnej wielkości – od 1,3 tys. do 60 tys. mieszkańców, reprezentujących różne części kraju:
- Marki z antysmogowym dronem
- Sędziejowice z metodą rozmów bezpośrednich
- Ełk z filozofią małych kroków
- Dzierzgoń z celem 'Zero kopciuchów’
- Dąbrowa, Wasilków, Chrzanów, Twardogóra, Zgorzelec, Barlinku i Olsztynek
Każde z tych miejsc wypracowało strategie dostosowane do lokalnych warunków i możliwości finansowych.
Program Clean Air Now jako katalizator zmian
Inicjatywa powstała po tym, jak w styczniu 2025 roku Szkoła Liderstwa zapytała 70 wójtów, prezydentów i burmistrzów z całej Polski o wagę tematu czystego powietrza w ich gminach. Ponad 30 samorządowców zadeklarowało chęć aktywnego podejmowania działań na rzecz poprawy jakości powietrza.
„Nie przypuszczaliśmy, że w obliczu wyzwań, które dziś dotyczą samorządów, a w szczególności bezpieczeństwa, ten temat nadal jest aktualny” – mówi Agnieszka Muras, Wiceprezeska Szkoły Liderstwa im. Zbigniewa Pełczyńskiego.
Na tej podstawie powstał program „Clean Air Now. City Leaders Facing Challenges”, który koncentrował się na poszerzaniu kompetencji liderów miast i gmin w dwóch kluczowych obszarach: wiedzy o skutkach zanieczyszczenia powietrza i instrumentach przeciwdziałania oraz kompetencjach liderskich.
Działania możliwe nawet bez dużych środków
Jedną z najważniejszych konkluzji publikacji jest to, że skuteczne działania na rzecz czystego powietrza są możliwe nawet przy ograniczonych zasobach finansowych.
„Jesteśmy bardzo zróżnicowani, mamy różne zasoby: ludzkie, finansowe, geograficzne, wiedzowe, które determinują skalę naszych działań. Jeśli jesteś wójtem małej gminy i nie masz pieniędzy na gminne dopłaty do wymiany pieców, to możesz zrobić coś innego, co realnie wpłynie na to, czym oddychają mieszkańcy twojej społeczności” – podkreśla Tomasz Andrukiewicz, prezydent Ełku.
Praktyczne wskazówki dla innych samorządów
Kronika czystego powietrza to nie tylko zbiór inspirujących historii, ale przede wszystkim praktyczny poradnik. Liderzy dzielą się własnymi doświadczeniami, tłumaczą z czego wynika obrana przez nich ścieżka działań i wskazują, na co warto zwracać uwagę, by nie powielać ich błędów.
Publikacja zawiera konkretne informacje o rezultatach podejmowanych działań oraz kontakty do osób, które mogą podzielić się szczegółami dotyczącymi wdrażania poszczególnych rozwiązań.
Ciągłe wyzwanie dla Polski
Jak podkreśla Aneta Skubida z Clean Air Fund, który sfinansował przedsięwzięcie, zanieczyszczenie powietrza to w Polsce nadal nie jest 'pieśń przeszłości’. Dlatego fundusz wspiera samorządy, których liderzy mają świadomość wpływu zanieczyszczeń na zdrowie i chcą skutecznie budować lepszą przyszłość dla swoich społeczności.
Bezpłatna publikacja 'Kronika czystego powietrza’ ma szansę stać się cennym narzędziem dla setek polskich samorządów, które szukają skutecznych i dostosowanych do lokalnych warunków metod walki ze smogiem.
