W wrześniu 2025 roku Komisja Europejska i Europejska Agencja Wykonawcza ds. Zdrowia i Cyfryzacji (HaDEA) zatwierdziły do finansowania ambitny projekt mający na celu walkę z marnotrawstwem żywności w europejskich domach. Inicjatywa „NAFW – Targeted Nudges to Prevent Food Waste” to owoc współpracy Zero Waste Europe z ekspertami od nauk behawioralnych z firmy Sapience.
Czym są „nudges” i jak mogą pomóc w walce z marnowaniem żywności?
„Nudging” to koncepcja z ekonomii behawioralnej, którą można przetłumaczyć jako „delikatne szturchnięcie” lub „zachętę”. Polega na subtilnym wpływaniu na wybory ludzi poprzez zmianę sposobu prezentowania opcji, bez ograniczania ich wolności wyboru. W kontekście marnowania żywności, nudges mogą być prostymi zmianami w organizacji kuchni, sposobie przechowywania produktów czy planowania posiłków.
Projekt NAFW ma zidentyfikować najbardziej skuteczne metody „szturchania” konsumentów w kierunku bardziej odpowiedzialnych zachowań żywieniowych. Dwuletnia inicjatywa skupi się na praktycznych rozwiązaniach, które można łatwo wdrożyć w codziennym życiu europejskich rodzin.
Problem marnotrawstwa żywności w Europie i Polsce
Według danych Komisji Europejskiej, rocznie w UE marnuje się około 59 milionów ton żywności, co stanowi ogromne wyzwanie środowiskowe i ekonomiczne. W Polsce problem jest równie poważny – zgodnie z danymi Federacji Polskich Banków Żywności, przeciętna polska rodzina wyrzuca rocznie żywność o wartości około 2500 złotych.
Największy udział w marnotrawstwie żywności mają gospodarstwa domowe, które odpowiadają za około 53% wszystkich odpadów żywnościowych w UE. To pokazuje, jak ważne są działania edukacyjne i behawioralne skierowane bezpośrednio do konsumentów.
Innowacyjne podejście do zmiany nawyków
Tradycyjne kampanie edukacyjne często nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, ponieważ nie uwzględniają psychologicznych mechanizmów podejmowania decyzji. Projekt NAFW stosuje inne podejście – zamiast przekonywać ludzi do zmiany zachowań, oferuje im narzędzia i metody, które naturalnie prowadzą do lepszych wyborów.
Przykłady skutecznych „nudges” w innych dziedzinach to:
- Umieszczanie zdrowszych produktów na wysokości oczu w sklepach
- Automatyczne zapisywanie do programów emerytalnych
- Wykorzystywanie porównań społecznych w rachunkach za energię
Praktyczne zastosowania w polskich domach
Chociaż szczegóły projektu NAFW nie zostały jeszcze opublikowane, można spodziewać się rozwiązań dostosowanych do specyfiki różnych krajów europejskich, w tym Polski. Potencjalne „szturchańce” mogą obejmować:
- Aplikacje mobilne przypominające o terminach przydatności produktów
- Inteligentne etykiety zmieniające kolor przed upływem terminu ważności
- Systemy planowania posiłków uwzględniające pozostałości z poprzednich dni
- Edukacyjne gry dla dzieci promujące oszczędne gospodarowanie żywnością
Perspektywy i oczekiwane rezultaty
Dwuletni projekt ma szansę wypracować skalowalne rozwiązania, które mogą zostać wdrożone w całej Unii Europejskiej. Współpraca Zero Waste Europe z ekspertami od nauk behawioralnych oznacza połączenie praktycznej wiedzy o gospodarce odpadami z naukowymi metodami wpływania na zachowania.
Projekt NAFW wpisuje się w szersze działania UE na rzecz gospodarki cyrkulacyjnej i realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu. Redukcja marnotrawstwa żywności to nie tylko korzyść dla środowiska, ale także znaczące oszczędności dla rodzinnych budżetów oraz wkład w zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego.
Rezultaty projektu będą szczególnie cenne dla Polski, gdzie świadomość problemu marnotrawstwa żywności dopiero się rozwija, a skuteczne narzędzia behawioralne mogą przyspieszyć pozytywne zmiany w społeczeństwie.
