Centra danych to kręgosłup cyfrowej gospodarki – przechowują nasze zdjęcia, wiadomości, dokumenty, obsługują sztuczną inteligencję i streaming wideo. Ale mają też ogromny apetyt na energię elektryczną i wodę. Pytanie, jak duży – pozostaje w dużej mierze bez odpowiedzi. I, jak ujawniło śledztwo The Guardian, nie jest to przypadek.
Lobbing przemysłu wpisany niemal dosłownie w unijne prawo
Według śledztwa opublikowanego w kwietniu 2026 roku, Microsoft oraz inne amerykańskie korporacje technologiczne przeprowadziły skuteczną kampanię lobbingową, której celem było wprowadzenie do europejskich przepisów klauzuli poufności chroniącej dane środowiskowe centrów danych przed upublicznieniem. Co szczególnie niepokojące – Komisja Europejska niemal dosłownie przepisała postulaty branżowe do swojej propozycji regulacyjnej w 2024 roku.
Efekt jest jednoznaczny: zamiast publicznie dostępnej bazy danych z konkretnymi wskaźnikami ekologicznymi dla poszczególnych obiektów, badacze, dziennikarze i obywatele otrzymują jedynie zagregowane dane na poziomie krajowym. Innymi słowy – wiemy mniej więcej, ile energii zużywają wszystkie centra danych w danym kraju, ale nie możemy sprawdzić, ile pobiera konkretna serwerownia Google’a, Microsoftu czy Amazona.
Dlaczego transparentność emisji centrów danych jest tak ważna?
Centra danych należą do najszybciej rosnących konsumentów energii elektrycznej na świecie. Boom na usługi chmurowe i generatywną sztuczną inteligencję sprawił, że zapotrzebowanie energetyczne tego sektora rośnie w tempie niemożliwym do zignorowania. Bez dostępu do szczegółowych danych na poziomie obiektowym niemożliwe jest:
- rzetelne porównywanie efektywności energetycznej poszczególnych operatorów,
- weryfikowanie deklaracji klimatycznych składanych przez firmy technologiczne,
- prowadzenie niezależnych badań naukowych nad wpływem sektora IT na środowisko,
- egzekwowanie odpowiedzialności korporacyjnej przez instytucje regulacyjne i społeczeństwo obywatelskie.
Przepisy, które miały zapewnić przejrzystość, zostały więc – zanim weszły w życie – skutecznie osłabione przez tych, którzy mieli im podlegać.
Mechanizm lobbingu: od postulatów branży do tekstu przepisów
Szczególną wagę tej sprawy nadaje nie sam fakt lobbingu – który jest legalną i powszechną praktyką w Brukseli – ale stopień, w jakim żądania branżowe zostały bezpośrednio odwzorowane w oficjalnym tekście regulacyjnym. Śledztwo wskazuje, że klauzula poufności znalazła się w propozycji Komisji Europejskiej niemal słowo w słowo po tym, jak Microsoft i powiązane grupy branżowe zgłosiły swoje postulaty w 2024 roku.
To rodzi poważne pytania prawne. Część obserwatorów określa przyjętą klauzulę jako prawnie wątpliwą – niezgodną z zasadami unijnej polityki środowiskowej, które co do zasady nakazują dostęp do informacji o stanie środowiska zgodnie z konwencją z Aarhus, ratyfikowaną przez Unię Europejską.
Polska w centrum europejskiego boomu na centra danych
Kontekst polski jest tu szczególnie istotny. Polska stała się jednym z najważniejszych hubów centrów danych w Europie Środkowej i Wschodniej. Warszawa regularnie pojawia się w europejskich rankingach jako jeden z najdynamiczniej rozwijających się rynków tego sektora. Microsoft, Google i inne globalne korporacje inwestują lub planują inwestycje w infrastrukturę serwerową na terenie naszego kraju.
W tym kontekście brak dostępu do szczegółowych danych emisyjnych na poziomie obiektowym oznacza, że polscy obywatele, dziennikarze, samorządowcy i organizacje ekologiczne nie są w stanie ocenić rzeczywistego śladu środowiskowego tych instalacji na terenie kraju. Nie wiedzą, ile energii – i jakiego pochodzenia – konsumują lokalne centra danych, ani jaką ilość wody zużywają do chłodzenia serwerów.
Tymczasem Polska wciąż zmaga się z transformacją energetyczną i uzależnieniem od węgla. Rosnący popyt ze strony centrów danych na energię elektryczną ma bezpośrednie przełożenie na krajowy miks energetyczny i emisje CO₂. Bez transparentnych danych nie można tego wpływu ani rzetelnie ocenić, ani skutecznie regulować.
Reakcje i konsekwencje dla unijnej polityki klimatycznej
Ujawnienie mechanizmu lobbingu trafia w szczególnie czuły moment dla europejskiej polityki klimatycznej. UE konsekwentnie buduje swój wizerunek lidera transformacji ekologicznej, wprowadzając kolejne narzędzia raportowania ESG, taksonomię zrównoważonego finansowania czy dyrektywę CSRD nakładającą na firmy obowiązek ujawniania danych środowiskowych.
Paradoks jest wyraźny: z jednej strony Unia zobowiązuje tysiące europejskich przedsiębiorstw do drobiazgowej sprawozdawczości klimatycznej, z drugiej – na wniosek amerykańskich gigantów technologicznych – wprowadza przepisy chroniące ich własną emisyjność przed publicznym wglądem.
Sprawa może mieć dalszy ciąg legislacyjny. Europosłowie oraz organizacje ekologiczne mogą podjąć działania zmierzające do rewizji kwestionowanej klauzuli, tym bardziej że jej zgodność z unijnym prawem środowiskowym pozostaje wątpliwa.
Co dalej? Potrzeba odwrócenia ciężaru dowodu
Eksperci ds. polityki klimatycznej wskazują, że jedynym skutecznym rozwiązaniem jest pełna, granularna transparentność danych środowiskowych sektora IT – obejmująca zużycie energii, źródła jej pochodzenia, zużycie wody oraz wskaźniki PUE (Power Usage Effectiveness) na poziomie każdego obiektu osobno.
Branża technologiczna chętnie ogłasza ambitne cele klimatyczne i zobowiązania do osiągnięcia neutralności węglowej. Jeżeli deklaracje te mają być wiarygodne, muszą opierać się na weryfikowalnych, publicznie dostępnych danych – nie na korporacyjnych raportach pisanych wyłącznie na własne potrzeby wizerunkowe.
Tymczasem opisana afera pokazuje, że przynajmniej część branży preferuje coś zgoła przeciwnego: możliwość samodzielnego kształtowania narracji o swojej ekologiczności, bez zewnętrznej weryfikacji. To podejście stoi w fundamentalnej sprzeczności z zasadami, na których powinna opierać się rzetelna polityka klimatyczna – zarówno na poziomie unijnym, jak i krajowym.
