Podczas Targów EKOTECH w Kielcach eksperci branży odpadowej podjęli dyskusję na temat przyczyn, dla których Polska odnotowuje niższe poziomy recyklingu w porównaniu do krajów takich jak Niemcy. Jak się okazuje, problem może tkwić nie tylko w efektywności systemu, ale również w metodologii obliczania wskaźników.
Metodologie wyliczania – kluczowa różnica między krajami
Beata Waszczyłko-Miłkowska z BioVeradi zwróciła uwagę na istotną kwestię różnic metodologicznych między krajami członkowskimi UE. „Często zadajemy sobie pytanie: jak to jest, że w podobnie skonstruowanym systemie niemieckim poziomy recyklingu są o wiele wyższe niż w Polsce? Cóż, jak dotychczas w systemie sprawozdawczości funkcjonowała spora dowolność, więc wiele zależało od przyjętej przez kraje członkowskie metodologii” – wyjaśniła ekspertka.
Polska przyjęła znacznie bardziej rygorystyczne metody wyliczania poziomów recyklingu w porównaniu do innych państw europejskich. To właśnie ta surowość w podejściu sprawia, że osiągnięcie satysfakcjonujących rezultatów staje się trudniejsze. Dodatkowo, interpretacje prawne różnią się między województwami, co wprowadza dodatkową niepewność do systemu.
Kontrowersyjne zaliczanie popiołów i żużli
Sławomir Kiszkurno z Portu Czystej Energii przedstawił interesujący kontrargument, sugerując, że Polska faktycznie znajduje się w czołówce krajów przestrzegających unijnej hierarchii postępowania z odpadami. Jako dowód podał fakt, że Polacy produkują znacznie mniej odpadów niż mieszkańcy Europy Zachodniej.
Szczególnie kontrowersyjny jest niemiecki sposób liczenia recyklingu. „W Niemczech do poziomów recyklingu powszechnie zaliczane są popioły i żużle ze spalarni, których jest za Odrą o wiele więcej niż w Polsce. Już samo takie rozwiązanie pozwoliło podnieść niemiecki rezultat o kilkanaście punktów procentowych” – wyjaśnił Kiszkurno.
Marcin Benbenek z KOM-EKO poparł tę tezę, argumentując: „Niestety pewne bariery są nie do przeskoczenia i chociażby bez zaliczania popiołów oraz żużli ze spalarni do poziomów recyklingu będzie nam bardzo trudno zawalczyć o lepszy rezultat. To też są surowce, które da się zagospodarować.”
Problemy polskiej branży recyklingowej
Polski system gospodarki odpadami boryka się z realnymi wyzwaniami w sektorze recyklingu. Kiszkurno podkreślił paradoks polskiego rynku: „Wysortowywane przez nas odpady z tworzyw sztucznych niemal w całości dałoby się poddać recyklingowi. Niestety bardzo niewiele z nich odkupują od nas recyklerzy, bo rzadko kiedy opłaca się je poddawać recyklingowi.”
Sytuacja na rynku recyklingu dodatkowo komplikuje się przez czynniki geopolityczne. Ceny ropy naftowej, od których zależą koszty pierwotnych i wtórnych tworzyw, mogą zmieniać się drastycznie w zależności od sytuacji międzynarodowej – od konfliktów w regionach naftowych po wpisy polityków w mediach społecznościowych.
Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta jako szansa na zmianę
Eksperci pokładają duże nadzieje w systemie Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) w opakowaniach, który ma zastąpić obecny mechanizm Dokumentów Potwierdzających Recykling (DPR).
Małgorzata Kozicka-Ochal z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego podkreśliła przewagi nowego systemu: „To będzie zmiana na plus w stosunku do dzisiejszego rozwiązania opartego o Dokumenty Potwierdzające Recykling. Wystarczyła jedna 'czarna owca’ wystawiająca niepoparte niczym DPR-y, żeby zdewaluować ich wartość. W nowym systemie takiego ryzyka nie będzie.”
Marcin Benbenek zgodził się, że „ROP da oddech systemowi gospodarki odpadami”, jednak ostrzegł przed nadmiernym optymizmem. Jego zdaniem jakość stanowionego w Polsce prawa znacząco się obniżyła, a środowisko wprowadzających produkty w opakowaniach silnie sprzeciwia się nowej legislacji.
Wyzwania technologiczne i potencjał rozwoju
Kiszkurno zwrócił uwagę na praktyczne problemy związane z sortowaniem odpadów, wskazując na przykład butelek transparentnych oklejonych kolorowymi etykietami: „Separatory optyczne nie wychwytują takich butelek, przez co stają się one paliwem alternatywnym.” To pokazuje, jak ważne jest ekoprojektowanie opakowań.
Ekspert widzi jednak potencjał w rozwoju infrastruktury, szczególnie w biogazowniach, które mogą przetwarzać odpady biodegradowalne i jednocześnie produkować czystą energię. Kluczowe są również inwestycje w modernizację instalacji mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów, które często były projektowane do obsługi odpadów zmieszanych.
