Europejskie lasy stały się areną intensywnego konfliktu między zwolennikami gospodarczego wykorzystania zasobów drzewnych a obrońcami ich funkcji klimatycznych i przyrodniczych. Organizacje ekologiczne z całej Unii Europejskiej oskarżają państwowych zarządców lasów o sabotowanie unijnej polityki środowiskowej, podczas gdy leśnicy bronią sprawdzonego modelu zrównoważonej gospodarki.
Międzynarodowa koalicja przeciwko EUSTAFOR
Organizacje zajmujące się ochroną lasów naturalnych z 20 krajów europejskich skierowały stanowczy apel do EUSTAFOR – organizacji zrzeszającej państwowych zarządców lasów w UE, w tym polskie Lasy Państwowe. Koalicja domaga się zaprzestania działań osłabiających kluczowe przepisy unijne dotyczące:
- Rozporządzenia o przeciwdziałaniu wylesianiu (EU Deforestation Regulation)
- Dyrektywy Ptasiej w kontekście ograniczeń dla wyrębów
- Celów pochłaniania CO₂ w ramach rozporządzenia LULUCF
- Rozszerzania obszarów chronionych zgodnie ze Strategią Bioróżnorodności UE
- Przepisów dotyczących odbudowy przyrody (Nature Restoration Law)
- Unijnego systemu monitoringu lasów (Forest Monitoring Law)
„Wzywamy EUSTAFOR do zaprzestania priorytetowego traktowania interesów sektora intensywnego leśnictwa i zobowiązania się do ochrony i przywracania naturalnych funkcji oraz integralności ekosystemów w lasach publicznych UE” – czytamy w liście organizacji.
Alarmujące dane o stanie polskich lasów
Przytaczane przez ekolodzy statystyki dotyczące Polski budzą niepokój. Według raportu Europejskiej Agencji Środowiska z 2020 roku, aż 54% siedlisk leśnych objętych siecią Natura 2000 znajduje się w stanie niewłaściwym, a 30% wykazuje tendencję pogarszającą się. Choć dane mają już kilka lat, organizacje przyrodnicze traktują je jako punkt wyjścia do dyskusji o koniecznych zmianach.
Społeczne poparcie dla zmian w gospodarce leśnej jest znaczące. Badania IPSOS z października 2022 roku wykazały, że 74,5% Polaków opowiada się za zwiększeniem powierzchni lasów bez wycinki, a 72% popiera tworzenie nowych parków narodowych (dane IOŚ z października 2025 roku).
Odpowiedź Lasów Państwowych na zarzuty
Lasy Państwowe zdecydowanie odrzucają oskarżenia o prowadzenie gospodarki nastawionej wyłącznie na maksymalizację pozyskania drewna. Ich przedstawiciele podkreślają, że stosowany model opiera się na trwale zrównoważonej gospodarce leśnej, która integruje funkcje produkcyjne z przyrodniczymi i społecznymi.
W odpowiedzi na krytykę stanu siedlisk Natura 2000, LP przywołują nowsze dane Państwowego Monitoringu Środowiska (GIOŚ) z lat 2023-2025. Według tych informacji sytuacja przedstawia się odmiennie: na 46% stanowisk stan ochrony pozostał bez zmian, a na 25% odnotowano poprawę.
„Stan siedlisk wpływa na wiele czynników – obok gospodarki leśnej są to m.in. zmiany klimatu, gatunki inwazyjne, presja turystyczna czy rozwój infrastruktury. W wielu przypadkach to właśnie te czynniki mają istotne znaczenie dla kondycji siedlisk” – odpowiadają przedstawiciele Lasów Państwowych.
Obecnie priorytetem LP jest adaptacja lasów do zmiany klimatu poprzez przebudowę drzewostanów na bardziej zróżnicowane gatunkowo i strukturalnie.
Ostre słowa organizacji ekologicznych
Pracownia na rzecz Wszystkich Istot nie pozostawia suchej nitki na argumentacji leśników, określając je mianem „haseł propagandowych”. Zdaniem organizacji, wzrost lesistości nie jest miarodajnym wskaźnikiem dobrego stanu ekosystemów leśnych.
Ekolodzy przywołują raport Najwyższej Izby Kontroli, który ocenił działania LP w zakresie ochrony klimatu jako „zmarnowaną dekadę” oraz działania kosztowne i pozorne. Proponują radykalne rozwiązanie:
„Postulujemy prawne oddzielenie funkcji ochronnych od funkcji produkcyjnych lasów. Lasy naturalne, lasy wodochronne, lasy wokół miast oraz obszary o wysokiej wartości przyrodniczej powinny być wyłączone z presji gospodarczej, ponieważ ich funkcje – retencja wody, regulacja mikroklimatu, ochrona gleb, zachowanie bioróżnorodności – są dla społeczeństwa znacznie cenniejsze niż wartość pozyskanego surowca” – tłumaczy Katarzyna Wiekiera z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.
Ku przyszłości europejskich lasów
Spór o przyszłość europejskich lasów odzwierciedla fundamentalną różnicę w podejściu do zarządzania zasobami naturalnymi. Z jednej strony mamy model zintegrowany, w którym gospodarka drzewna współistnieje z ochroną przyrody. Z drugiej – koncepcję wyraźnego podziału na strefy intensywnej produkcji i obszary całkowicie oddane naturze.
Rozstrzygnięcie tego konfliktu wymaga transparentnego dialogu opartego na rzetelnych danych naukowych i uwzględniającego zarówno potrzeby gospodarki, jak i imperatywy ochrony klimatu. Od podjętych decyzji będzie zależeć, czy europejskie lasy pozostaną żywymi ekosystemami zdolnymi do regulacji klimatu, czy też staną się plantacjami nastawionymi przede wszystkim na produkcję surowca.
