Podziemne sieci grzybów, które są fundamentem funkcjonowania ekosystemów na Ziemi, wymagają pilnych działań ochronnych – wynika z najnowszych badań Towarzystwa Ochrony Sieci Podziemnych (SPUN). Naukowcy po raz pierwszy w historii stworzyli szczegółowe mapy biodróżnorodności podziemnych społeczności grzybów mikoryzowych na całym świecie.
90% hotspotów bez ochrony
Badania wykazały, że aż 90% hotspotów różnorodności biologicznej grzybów mikoryzowych znajduje się w niechronionych ekosystemach. Jak podkreśla dr Toby Kiers, dyrektor wykonawczy SPUN, utrata tych sieci może prowadzić do obniżenia skuteczności redukcji emisji dwutlenku węgla, spadku produktywności upraw i zmniejszenia odporności ekosystemów na ekstremalne zjawiska klimatyczne.
„Grzyby mikoryzowe odpowiadają za krążenie składników odżywczych, magazynowanie węgla, wspieranie zdrowia roślin i tworzenie gleby. Gdy zakłócamy działanie tych kluczowych inżynierów ekosystemów, regeneracja lasów spowalnia, uprawy upadają, a różnorodność biologiczna nad ziemią zaczyna się rozpadać” – wyjaśnia dr Kiers.
450 milionów lat ewolucji
Znaczenie grzybów mikoryzowych dla życia na Ziemi trudno przecenić. To dzięki nim, 450 milionów lat temu, rośliny mogły skolonizować planetę i rozpocząć wspieranie życia, które później umożliwiło powstanie gatunku ludzkiego. Jak podkreśla naukowiec: „Jeśli będziemy mieć zdrowe sieci grzybów, będziemy mieć większą produktywność rolniczą, większe i piękniejsze kwiaty, a także będziemy mogli chronić rośliny przed patogenami.”
Pierwsza mapa podziemnego świata
Wykorzystując ponad 2,8 miliarda sekwencji grzybów z 130 krajów, naukowcy stworzyli wysokorozdzielcze, predykcyjne mapy różnorodności biologicznej podziemnych społeczności grzybów mikoryzowych planety.
„Przez stulecia mapowaliśmy góry, lasy i oceany. Ale te grzyby pozostawały w ciemności, mimo niezwykłych sposobów, w jakie podtrzymują życie na lądzie” – mówi Kiers. „To pierwszy raz, kiedy jesteśmy w stanie wizualizować te wzorce różnorodności biologicznej – i jest jasne, że nie chronimy ekosystemów podziemnych.”
Kluczowa rola w walce ze zmianami klimatu
Grzyby mikoryzowe pomagają regulować światowe ekosystemy i klimat, tworząc podziemne sieci, przez które dostarczają roślinom niezbędne składniki odżywcze i pobierają rocznie ponad 13 miliardów ton węgla do gleb – co stanowi około jednej trzeciej globalnych emisji z paliw kopalnych.
„Mimo kluczowej roli jako planetarne systemy krążenia węgla i składników odżywczych, grzyby mikoryzowe zostały pominięte w strategiach walki ze zmianami klimatu, programach ochrony i działaniach restauracyjnych” – podkreślają autorzy badania.
Tymczasem tylko 9,5% hotspotów różnorodności grzybów znajduje się w obrębie istniejących obszarów chronionych.
Znaczenie dla Polski i Europy Środkowej
Choć badanie ma charakter globalny, jego wnioski są szczególnie istotne dla Polski, gdzie lasy zajmują około 30% powierzchni kraju. Polskie ekosystemy leśne, w tym Puszcza Białowieska czy Puszcza Karpacka, prawdopodobnie gospodarują bogatymi sieciami grzybów mikoryzowych, które mogą być kluczowe dla zachowania różnorodności biologicznej i efektywności pochłaniania węgla.
W kontekście planów ochrony klimatu UE i polskiej strategii klimatycznej, uwzględnienie ochrony podziemnych sieci grzybów może znacząco zwiększyć skuteczność działań zmierzających do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku.
Narzędzia dla decydentów
SPUN został utworzony w celu mapowania społeczności grzybów i rozwijania zasobów dla decydentów w zakresie polityki, prawa oraz inicjatyw klimatyczno-ochronnych. Platforma umożliwia:
- Identyfikację hotspotów różnorodności biologicznej
- Priorytetyzację interwencji ochronnych
- Wsparcie w wyznaczaniu obszarów chronionych
- Tworzenie korytarzy ochrony podziemnej
„Te mapy to więcej niż narzędzia naukowe – mogą pomóc w kształtowaniu przyszłości ochrony środowiska” – mówi dr Michael Van Nuland, główny autor badania. „Bezpieczeństwo żywnościowe, cykle wodne i odporność klimatyczna – wszystko to zależy od ochrony tych podziemnych ekosystemów.”
Globalna misja badawcza
Międzynarodowa sieć 96 „Podziemnych Odkrywców” z prawie 80 krajów i ponad 400 naukowców obecnie pobiera próbki z najbardziej odległych i trudno dostępnych podziemnych ekosystemów na Ziemi, w tym w Bhutanie, Mongolii, Ukrainie i Pakistanie.
Chociaż przebadano zaledwie 0,001% powierzchni naszej planety, zbiór danych SPUN zawiera już ponad 40 000 próbek reprezentujących 95 000 taksonów grzybów mikoryzowych.
Wyniki badania „Globalne hotspoty bogactwa grzybów mikoryzowych są słabo chronione” zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym Nature, co podkreśla wagę odkrycia dla światowej nauki i polityki ochrony środowiska.
