Kryzys systemu wodnego w Anglii, spowodowany skandalem prywatyzacji, budzi coraz większe kontrowersje na brytyjskiej scenie politycznej. Korespondentka Guardian ds. środowiska Sandra Laville, która od lat dokumentuje problem zanieczyszczeń ściekowych, odpowiedziała na najważniejsze pytania czytelników dotyczące przyszłości angielskiego sektora wodnego.
Koszt renacjonalizacji: 100 miliardów funtów czy straszenie?
Rząd brytyjski szacuje koszt renacjonalizacji sektora wodnego na 100 miliardów funtów. Jednak ta kwota budzi poważne wątpliwości wśród ekspertów. Akademicy współpracujący z Komisją Ludową ds. Sektora Wodnego określają tę sumę jako „poważne straszenie oparte na stronniczych dowodach”, które zostały opłacone przez same firmy wodne.
Kontrowersyjna kalkulacja opiera się na Regulacyjnej Wartości Kapitałowej firm określonej przez Ofwat (urząd regulujący sektor wodny), a nie na „prawdziwej i uczciwej wartości prawnej”. Ta druga uwzględniałaby straty wynikające z niepowodzeń rynkowych, takie jak koszty zanieczyszczeń czy monopolistyczne zyski pobierane przez akcjonariuszy i banki.
Droga do renacjonalizacji przez administrację specjalną
Prawna ścieżka powrotu firm wodnych pod kontrolę państwa została przewidziana już w momencie ich prywatyzacji. Zgodnie z obowiązującym prawem, przedsiębiorstwa mogą zostać objęte administracją specjalną w trzech przypadkach:
- Niezdolność do spłaty długów
- Naruszenie zobowiązań licencyjnych, takich jak zanieczyszczenia ściekowe
- Niepowodzenie w dostarczaniu wody, gdy leży to w interesie publicznym
Administracja specjalna stanowi formę tymczasowej renacjonalizacji, która może być kluczowym mechanizmem naprawy systemu.
Separacja sieci kanalizacyjnej jako rozwiązanie
Eksperci z Chartered Institute of Water and Environmental Management wskazują separację systemów kanalizacyjnych jako kluczowy element walki z zanieczyszczeniami miejskimi i uwolnieniami ścieków podczas burz. Choć kompleksowa separacja całej sieci jest uznawana za zbyt kosztowną i zakłócającą, szczególnie w środowisku miejskim, nowe inwestycje już dziś wymagają oddzielnych rurociągów dla ścieków sanitarnych i wód opadowych.
Równocześnie promowane są zrównoważone systemy odwadniania, takie jak:
- Zbiorniki na deszczówkę przy nieruchomościach
- Baseny retencyjne
- Utrzymanie ogrodów zamiast ich brukowania
- Tworzenie „miast-gąbek” pochłaniających wodę opadową
Od „brudnego człowieka Europy” do obecnego kryzysu
W latach 70. i 80. Wielka Brytania była określana mianem „brudnego człowieka Europy” ze względu na poziom zanieczyszczeń. W miastach nadmorskich brakowało oczyszczalni ścieków – surowe ścieki były po prostu pompowane i zrzucane do morza. Prawdziwa zmiana nastąpiła dopiero wraz z implementacją dyrektyw unijnych:
- Dyrektywy w sprawie ścieków komunalnych
- Ramowej Dyrektywy Wodnej
- Dyrektywy w sprawie wód kąpielowych
Po Brexicie pojawiają się obawy o możliwe osłabienie tych regulacji. James Bevan, były dyrektor generalny Agencji Środowiska, mówił o zmianie Ramowej Dyrektywy Wodnej, aby ułatwić rzekom „zdanie” testów na zdrowie chemiczne i biologiczne. Obecnie żadna rzeka w Anglii nie spełnia kryteriów dobrego stanu ekologicznego według tej dyrektywy.
Wnioski dla Polski
Brytyjskie doświadczenia z prywatyzacją sektora wodnego stanowią przestrogę dla innych krajów, w tym Polski. Choć polski sektor wodny pozostaje w większości w rękach publicznych, przypadek Anglii pokazuje, jak ważne jest zachowanie kontroli państwa nad strategiczną infrastrukturą wodną i skuteczne egzekwowanie standardów środowiskowych.
