21 kwietnia 2026 roku Polska administracja publiczna znalazła się w centrum poważnego postępowania wyjaśniającego. Funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA) przeprowadzili skoordynowane czynności w kilkunastu instytucjach na terenie całego kraju, zabezpieczając dokumentację związaną z Priorytetowym Programem Czyste Powietrze. Akcja odbyła się na polecenie Prokuratury Europejskiej (EPPO) i przy udziale przedstawicieli Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF). To jeden z poważniejszych sygnałów ostrzegawczych dla jednego z największych programów dofinansowań ekologicznych w historii Polski.
Co dokładnie się wydarzyło?
W poniedziałek 21 kwietnia 2026 r. łącznie 65 funkcjonariuszy CBA oraz czterech przedstawicieli OLAF-u przeprowadziło czynności w kluczowych instytucjach odpowiedzialnych za wdrożenie i nadzór nad Programem Czyste Powietrze. Zabezpieczono zarówno dokumentację papierową, jak i elektroniczną, obejmującą okres od 1 czerwca 2021 roku.
Czynności prowadzono m.in. w:
- Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,
- Ministerstwie Klimatu i Środowiska,
- Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej,
- Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
- 16 wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Skala operacji — obejmująca jednocześnie instytucje na poziomie centralnym i regionalnym — wskazuje na systemowy charakter prowadzonego dochodzenia.
Kto i dlaczego wszczął śledztwo?
Postępowanie zostało wszczęte przez Prokuraturę Europejską (European Public Prosecutor’s Office – EPPO), która jest organem unijnym odpowiedzialnym za ściganie przestępstw naruszających finansowe interesy Unii Europejskiej. To istotna informacja — Program Czyste Powietrze jest bowiem częściowo finansowany ze środków unijnych, co automatycznie daje EPPO kompetencje do prowadzenia śledztwa.
Podstawą wszczęcia postępowania były między innymi doniesienia medialne sugerujące możliwe nieprawidłowości w Programie — i to nie na etapie jego realizacji, lecz już na poziomie projektowania oraz wdrażania kolejnych etapów. Śledztwo zostało powierzone Delegaturze CBA w Łodzi.
Celem postępowania przygotowawczego jest ustalenie stanu faktycznego dotyczącego ewentualnego niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w związku z opracowaniem i wdrożeniem kolejnych etapów Programu Czyste Powietrze — poinformowało CBA.
Jakie nieprawidłowości są badane?
Śledztwo koncentruje się na kilku obszarach potencjalnych nadużyć:
- Niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych — chodzi o osoby odpowiedzialne za opracowanie i wdrożenie poszczególnych etapów Programu.
- Nieprawidłowości systemowe — według ustaleń prokuratury, błędy lub celowe luki w konstrukcji Programu mogły umożliwić nieuczciwym wykonawcom nielegalne pozyskanie środków finansowych.
- Wyłudzenia na poziomie beneficjentów i wykonawców — postępowanie obejmuje całą Polskę i dotyczy zarówno firm wykonawczych, jak i potencjalnych przypadków wyłudzeń wśród osób fizycznych ubiegających się o dofinansowanie.
- Szkoda w interesie publicznym — nieprawidłowości miały doprowadzić do szkód poniesionych przez tysiące beneficjentów Programu, którzy działając w dobrej wierze, mogli paść ofiarą nieuczciwych praktyk.
Czym jest Program Czyste Powietrze?
Dla przypomnienia — Program Czyste Powietrze to jeden z flagowych rządowych programów dofinansowań, którego celem jest poprawa jakości powietrza w Polsce poprzez wymianę przestarzałych, wysokoemisyjnych źródeł ciepła (tzw. kopciuchów) na nowoczesne, ekologiczne instalacje grzewcze oraz termomodernizację budynków jednorodzinnych. Program jest adresowany do właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych.
Od momentu uruchomienia Program cieszył się ogromnym zainteresowaniem Polaków — szczególnie w kontekście rosnących cen energii i zaostrzających się norm antysmogowych. Równocześnie jednak od lat pojawiały się sygnały o problemach z jego wdrożeniem: długich czasach oczekiwania na rozpatrzenie wniosków, skomplikowanych procedurach, a także przypadkach nieuczciwych firm wykonawczych działających na szkodę beneficjentów.
Kontekst europejski — rola EPPO i OLAF
Zaangażowanie Prokuratury Europejskiej i OLAF-u nadaje tej sprawie wymiar wykraczający poza krajowe postępowania karne. EPPO posiada uprawnienia do prowadzenia dochodzeń i wnoszenia oskarżeń w sprawach dotyczących przestępstw na szkodę budżetu Unii Europejskiej — w tym wyłudzeń dotacji unijnych, korupcji czy prania pieniędzy. Fakt, że to właśnie EPPO poleciła CBA przeprowadzenie czynności, świadczy o tym, że w grę mogą wchodzić środki unijne.
OLAF z kolei zajmuje się zwalczaniem nadużyć finansowych w instytucjach i programach UE — jego udział w zabezpieczeniu dokumentacji podkreśla wagę sprawy na poziomie europejskim.
Co to oznacza dla beneficjentów Programu?
Na tym etapie śledztwo ma charakter przygotowawczy — trwa ustalanie stanu faktycznego. Nie oznacza to automatycznie, że wszystkie dotychczas wypłacone dofinansowania były nieprawidłowe ani że uczciwi beneficjenci są zagrożeni konsekwencjami prawnymi. Niemniej jednak sprawa rodzi poważne pytania o jakość nadzoru nad jednym z największych ekologicznych programów pomocowych w Polsce.
Osoby, które skorzystały lub planują skorzystać z Programu Czyste Powietrze, powinny śledzić dalszy rozwój sytuacji. Istotne będzie, czy w wyniku śledztwa zostaną wprowadzone zmiany proceduralne zwiększające bezpieczeństwo i przejrzystość Programu — co mogłoby ostatecznie wyjść mu na dobre.
Podsumowanie
Wkroczenie CBA i Prokuratury Europejskiej do instytucji odpowiedzialnych za Program Czyste Powietrze to wydarzenie bez precedensu w historii polskich programów ekologicznych. Śledztwo obejmuje potencjalne zaniechania urzędnicze, nieprawidłowości systemowe oraz wyłudzenia środków publicznych — zarówno krajowych, jak i unijnych. Niezależnie od jego ostatecznych wyników, sprawa ta powinna stać się impulsem do gruntownego przeglądu mechanizmów kontrolnych w programach dofinansowań środowiskowych w Polsce. Jakość powietrza jest zbyt ważna, by programy służące jej poprawie były narażone na nadużycia.
