W malowniczej dolinie Teesdale w północnej Anglii rozpoczął się wyjątkowy projekt ochrony przyrody. Na niedostępnych skalistych półkach, bezpiecznych przed owcami i królikami, sadzone są młode egzemplarze rzadkiego jarzębu skalnego (Sorbus rupicola) – jednego z najbardziej zagrożonych gatunków drzew w Wielkiej Brytanii.
Długa droga do odbudowy populacji
Program odtwarzania populacji jarzębu skalnego rozpoczął się jesienią 2022 roku, kiedy to nasiona zostały starannie zebrane z skalistego stanowiska nad rwącym nurtem rzeki Tees. Materiał genetyczny został następnie przekazany do Millennium Seed Bank, zarządzanego przez słynne Kew Gardens – jedno z najważniejszych światowych centrów ochrony różnorodności biologicznej.
Część nasion trafiła również do niewielkiej szkółki dzikich roślin w Bowlees, gdzie przez ponad rok prowadzono kontrolowane kiełkowanie i wzrost młodych sadzonek. Ten dwutorowy proces miał na celu zarówno zabezpieczenie materiału genetycznego w długoterminowej perspektywie, jak i szybką odbudowę lokalnej populacji.
Unikalne stanowisko w sercu Parku Narodowego
Centrum dla odwiedzających w Bowlees, mieszczące się w XIX-wiecznej kaplicy metodystycznej, stanowi bazę dla tego ambitnego przedsięwzięcia. Lokalizacja nie jest przypadkowa – znajduje się w samym sercu North Pennines National Landscape, w otoczeniu wyjątkowych walorów przyrodniczych.
Wybrane do sadzenia półki skalne w pobliżu potoku Bow Lee oferują idealne warunki dla jarzębu skalnego. Ich niedostępność stanowi naturalną ochronę przed wypasem zwierząt, który jest jedną z głównych przyczyn zaniku tego gatunku w dzikiej przyrodzie. Dodatkowo, ciepło zatrzymywane przez skalistą czasze dawnego kamieniołomu wapiennego tworzy sprzyjający mikroklimat.
Lekcje dla polskiej ochrony przyrody
Polski system ochrony przyrody może czerpać inspiracje z tego brytyjskiego projektu. W naszym kraju również występują rzadkie gatunki drzew i krzewów, które wymagają aktywnej ochrony. Przykładem może być jarząb breński (Sorbus bohemica), endemiczny gatunek występujący w Sudetach, czy rzadkie odmiany jarzębu w Tatrach i Karpatach.
Kluczowe elementy sukcesu programu w Teesdale obejmują:
- Współpracę między instytucjami naukowymi a lokalnymi organizacjami
- Długoterminowe zabezpieczenie materiału genetycznego w banku nasion
- Lokalne rozmnażanie w kontrolowanych warunkach
- Staranny wybór miejsc do reintrodukji
Znaczenie bioróżnorodności drzewostanu
Jarząb skalny odgrywa ważną rolę w ekosystemach skalnych. Jego korzenie stabilizują grunty na stromych zboczach, a owoce stanowią pożywienie dla ptaków i małych ssaków. Utrata takich gatunków oznacza nie tylko zubożenie różnorodności genetycznej, ale także osłabienie całych łańcuchów pokarmowych.
Program w Teesdale pokazuje, że przy odpowiednim podejściu możliwe jest skuteczne przywracanie zagrożonych gatunków do ich naturalnego środowiska. Połączenie nowoczesnych technik przechowywania nasion z tradycyjnymi metodami szkółkarskimi oraz dokładna znajomość ekologii gatunku stanowią receptę na sukces w ochronie przyrody.
Długoterminowa ochrona różnorodności biologicznej wymaga nie tylko zabezpieczenia istniejących stanowisk, ale także aktywnych działań reintrodukacyjnych tam, gdzie gatunki już wyginęły.
Przykład z doliny Teesdale dowodzi, że nawet niewielkie, lokalne inicjatywy mogą mieć ogromne znaczenie dla zachowania rzadkich gatunków dla przyszłych pokoleń.
