Unia Europejska przygotowuje się do wprowadzenia jednej z najważniejszych regulacji dotyczących zrównoważonej produkcji i konsumpcji. Rozporządzenie ESPR (2024/1781) w sprawie ustanowienia ram ekoprojektu dla zrównoważonych produktów przyniesie zmiany, które odczują wszyscy – od największych koncernów po zwykłych konsumentów.
Koniec z niszczeniem odzieży – nowe przepisy już od lipca 2026
Najbardziej medialną zmianą wprowadzaną przez ESPR jest zakaz niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych. Od 19 lipca 2026 roku duże przedsiębiorstwa nie będą mogły niszczyć:
- Obuwia
- Odzieży
- Dodatków odzieżowych
Średnie przedsiębiorstwa otrzymają więcej czasu – zakaz obejmie je dopiero od 19 lipca 2030 roku. To bezpośrednia odpowiedź na problem fast fashion i marnotrawstwa w branży tekstylnej, gdzie miliony sztuk odzieży trafia rocznie do śmieci zamiast do potrzebujących.
Przepisy przewidują jednak wyjątki od zakazu, uwzględnione w akcie delegowanym opublikowanym 9 lutego 2026 roku. Dotyczą one głównie względów ochrony zdrowia i bezpieczeństwa produktów.
Obowiązek raportowania zniszczonych produktów
Od 2 marca 2027 roku przedsiębiorcy będą zobowiązani do publikacji rocznych zestawień zawierających informacje o:
- Masie i liczbie zniszczonych produktów konsumpcyjnych
- Opisie działań podjętych w celu zapobiegania niszczeniu produktów
- Planach na przyszłość dotyczących redukcji marnotrawstwa
Ta transparentność ma pomóc w monitorowaniu skuteczności nowych przepisów i motywować firmy do bardziej odpowiedzialnych praktyk.
Cyfrowe paszporty produktów – koniec papierowych instrukcji
Jedną z najbardziej innowacyjnych zmian wprowadzanych przez ESPR są cyfrowe paszporty produktów. Na opakowaniach pojawią się kody QR lub inne symbole, które po zeskanowaniu smartfonem udostępnią wszystkie istotne informacje o produkcie.
Cyfrowy paszport będzie zawierał:
- Podręczniki użytkownika i instrukcje
- Ostrzeżenia i informacje dotyczące bezpieczeństwa
- Dane o substancjach wzbudzających obawy
- Informacje o demontażu, naprawie i recyklingu
- Szczegóły dotyczące części zamiennych i serwisu
Konsumenci, którzy preferują tradycyjne papierowe instrukcje, nadal będą mogli je otrzymać – wystarczy złożyć taką prośbę w momencie zakupu lub w ciągu sześciu miesięcy po nim.
Nowe obowiązki dla całego łańcucha dostaw
Producenci będą musieli zapewnić zgodność produktów z wymogami ekoprojektu, przeprowadzić procedury oceny zgodności i przechowywać dokumentację przez 10 lat.
Importerzy otrzymają analogiczne obowiązki – muszą weryfikować, czy sprowadzane produkty spełniają wszystkie wymagania i posiadają cyfrowe paszporty.
Dystrybutorzy przed udostępnieniem produktów na rynku będą zobowiązani do sprawdzenia odpowiedniego oznakowania i dostępności wymaganych dokumentów cyfrowych.
Sprzedawcy internetowi będą traktowani jako specjalna grupa dystrybutorów z dodatkowymi obowiązkami komunikacji z organami nadzoru rynku.
Korzyści dla polskich konsumentów
Polscy konsumenci będą jednymi z głównych beneficjentów nowych przepisów. ESPR zagwarantuje:
- Większą trwałość produktów – wymogi ekoprojektu sprawią, że towary będą służyć dłużej
- Ochronę przed planowanym postarzaniem – zakaz pogarszania wydajności przez aktualizacje oprogramowania
- Lepszy dostęp do informacji – cyfrowe paszporty ułatwią porównywanie produktów
- Ochronę przed greenwashingiem – zakaz używania mylących etykiet ekologicznych
Komisja Europejska uruchomi również publiczny portal internetowy umożliwiający wyszukiwanie i porównywanie danych z cyfrowych paszportów produktów. Polscy konsumenci będą mogli łatwo porównać trwałość, dostępność części zamiennych czy wpływ na środowisko różnych modeli produktów.
Harmonogram wdrażania i wpływ na polskie firmy
W kwietniu 2025 roku Komisja Europejska opublikowała plan prac wskazujący 11 priorytetowych grup produktów, które jako pierwsze otrzymają szczegółowe wymogi ekoprojektu. Oprócz tekstyliów na liście znalazły się:
- Żelazo i stal
- Aluminium
- Chemikalia
- Smary i farby
- Meble (w tym materace)
Polskie firmy z tych branż powinny już teraz przygotowywać się na nadchodzące zmiany, monitorując publikowane akty delegowane i wykonawcze, które będą określać konkretne wymagania dla poszczególnych grup produktów.
Lista priorytetowych produktów może być w każdej chwili rozszerzona, dlatego przedsiębiorcy z innych sektorów również powinni śledzić rozwój sytuacji.
Rozporządzenie ESPR to nie tylko zakaz niszczenia odzieży – to kompleksowa rewolucja w podejściu do projektowania, produkcji i sprzedaży produktów w Unii Europejskiej, która ma na celu stworzenie bardziej zrównoważonej gospodarki obiegu zamkniętego.
